نويسندهء كتاب تفسير كلامى قرآن مجيد نوشته است : در تفسير كلام اللّه مجيد ، احتجاج‌ها و مجادلات كلامى پيروان مذاهب گوناگون إسلامي در برابر يكديگر ، يكى از برجسته‌ترين چهره‌هاى آن است . براى مثال ، هواداران دو گرايش عمدهء كلامى ( معتزلي و اشعرى ) از هر آيه و كلمه‌اى از آيات و كلمات قرآن مجيد براى اثبات مذهب خويش و ردّ باورهاى طرف مقابل ، بهره جسته و بر پايهء آن استدلال كرده‌اند . آيات مربوط به هر موضوع و هر دسته ( عقلانى ، فقهي ، اخلاقى و داستانى ) بارها از نگاههاى كنجكاوانه گذرانده شده‌اند و چيزى از ديدگان خرده بين متكلّمان به دور نمانده است . هر كس به پويشى گرم برخاسته است كه خود را تا پايان راه برساند و راه هر گونه اشكال و ردّ اشكال را بر حريف ببندد . 67 شايد آغاز شكلگيرى مجادلات و مناظرات كلامى گسترده در درون گسترهء دينى اسلام و سرزمينهاى إسلامي ، روزگار خلافت مولى الموحّدين امام على بن ابى طالب - عليهما الصّلوة و السّلام - باشد كه فتنه‌هاى سياسى - فكرى خوارج و امويان 68 سر بر كشيدن گرفت . اگر بحثهاى فراخ دامنه‌اى چون تفاوت ايمان و اسلام ، چيستى اسلام و كفر ، و كيستى اهل نجات و اهل هلاك ، پيوند ايمان با عمل و إمكان كاهش يا افزايش آن و پرسمان خلافت ، از اين روزگار و قرب آن ، بيشتر و ژرف‌تر ، أذهان و أفواه را به خويش مشغول مىداشت ، هيچ جاى شگفتى نيست . 69 پيدايى و نمود دودستگى در مسلمانان بر سر پرسمان خلافت و امامت با در گذشت رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - و واقعهء سقيفهء بنى ساعده رخ داد و اندكى در دورهء عثمان و پس از آن با به حكومت رسيدن سرور خداپرستان ، امام على - صلوات اللّه و سلامه عليه - ، آشكارتر و به چند دستگى بدل شد . ناكثان و قاسطان و مارقان ، هر يك ، در زماني و گوشه‌اى ، شعلهء فتنه برافروختند و زمينهء فرقه فرقه شدنهاى سپسين مسلمانان را فراهم ساختند . شهرستانى در الملل و النّحل مىگويد : « در اسلام براى هيچ قاعدهء دينى آنقدر شمشير كشيده نشده است كه در هر زمان بر سر مسألهء امامت شمشير كشيده شده » ؛ بر اين گفته مىتوان افزود كه : در هيچيك از پرسمانهاى إسلامي آن اندازه قلم زده نشده است كه در امامت قلم زده شده ؛ و گواه اين سخن نگارشهاى فراوانى است كه بر دست فرقه‌هاى